Gujarat Lattha Kand mentioned in Supreme Court : દેશમાં દારૂબંધી પર ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં મહારાષ્ટ્ર પોઈઝન્સ રૂલ્સ 1972ના નિયમ 18A અને 18B રદ કરવાનો નિર્ણય સંભળાવતી વખતે ટિપ્પણી કરી હતી કે, સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ ક્યારેક ગેરકાયદેસર દારૂના વેપારને પ્રોત્સાહન આપે છે. ગુજરાતમાં ઝેરી દારૂ (Poisonous liquor in Gujarat) થી 600 પ્યાસીઓના મોતનો ઉલ્લેખ કરવાની સાથે સર્વોચ્ચ અદાલતે આર્થિક નુકસાન (મહેસૂલ નુકસાન), ભ્રષ્ટાચાર અને ડ્રગ્સ જેવી સમસ્યાઓના જોખમ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
મહારાષ્ટ્રના નિયમો પર સુનાવણી દરમિયાન કરવામાં આવેલી ટિપ્પણી
સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણી મેસર્સ બાલાજી ફોર્માલિન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયાના કેસની સુનાવણી દરમિયાન આવી છે. જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા (Justice J.B. Pardiwala) અને કે. વિનોદ ચંદ્રન (Justice K. Vinod Chandran) ની બેન્ચ મહારાષ્ટ્ર પોઇઝન રૂલ્સ 1972 ના નિયમો 18A અને 18B ની માન્યતા પર સુનાવણી કરી રહી હતી. આ નિયમો મિથેનોલની ખરીદી, સંગ્રહ અને વેચાણને નિયંત્રિત કરતા હતા અને વેચાણ પહેલાં ચોક્કસ રસાયણો ઉમેરવાનું ફરજિયાત બનાવતા હતા. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, નિયમનો ઉદ્દેશ્ય સારો હોવો પૂરતો નથી. તે પણ સાબિત કરવું આવશ્યક છે કે નિયમ અને તેના જણાવેલા ઉદ્દેશ્ય વચ્ચે તાર્કિક અને અસરકારક જોડાણ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ગુજરાતનું ઉદાહરણ આપ્યું
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે ગુજરાતની દારૂબંધી નીતિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, ગુજરાત એક ‘ડ્રાય સ્ટેટ’ છે. જ્યાં પ્રતિબંધ લાંબા સમયથી અમલમાં છે. પ્રતિબંધ હોવા છતાં રાજ્યમાં ઝેરી દારૂના કારણે અનેક જીવલેણ ઘટનાઓ ઘટી ચૂકી છે. ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના પછી અનેક મોટા લઠ્ઠાકાંડ સર્જાઈ ચૂક્યા છે. જેમાં 600 જેટલાં લોકો મોતને ભેટી ચૂક્યા છે. કોર્ટના મતે, ફક્ત દારૂ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી ગેરકાયદેસર દારૂનો વેપાર નાબૂદ થતો નથી, તેના બદલે ઘણીવાર વધુ ખતરનાક સ્વરૂપ લે છે.
પ્રતિબંધના પાંચ મુખ્ય જોખમો
સરકારી આવકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
પ્રતિબંધ લાગુ કરવાના વહીવટી ખર્ચમાં વધારો
પોલીસ અને અમલીકરણ એજન્સીઓમાં ભ્રષ્ટાચારની શક્યતા
ગેરકાયદેસર દારૂ ઉત્પાદન અને દાણચોરીનું વિસ્તરણ
માદક દ્રવ્ય અને અન્ય માદક દ્રવ્યોની સમસ્યામાં વધારો
મિથેનોલ ચિંતાનું મુખ્ય કારણ
આ સમગ્ર મુદ્દો મિથેનોલના વેચાણ અને નિયમન (Methanol Sales and Regulation) સાથે સંબંધિત છે. કોર્ટે 1991ની મુંબઈ લઠ્ઠાકાંડનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જેમાં આશરે 93 લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. આ ઘટનાની તપાસ કર્યા પછી રચાયેલી સમિતિએ શોધી કાઢ્યું કે, મિથેનોલનો ગેરકાયદેસર દુરુપયોગ આવી ઘટનાઓનું મુખ્ય કારણ હતો. જોકે, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે મિથેનોલમાં ફક્ત રંગ અને કડવાશ ઉમેરતા રસાયણો ઉમેરવાથી તેનો ગેરકાયદેસર ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે અટકશે નહીં.
બે નિયમો ગેરબંધારણીય જાહેર કર્યા
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે, નિયમો 18A અને 18B બંધારણની કલમ 14 અને કલમ 19(1)(g) ના માપદંડોને પૂર્ણ કરતા નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે કાયદા અથવા નિયમો નાગરિકો પર થોડો બોજ અથવા અસુવિધા લાદી શકે છે, પરંતુ તે વાજબી, તાર્કિક અને પ્રમાણસર હોવા જોઈએ. કોર્ટના મતે, મિથેનોલમાં ફરજિયાત રંગ અને કડવાશ ઉમેરવાની જરૂરિયાત જણાવેલ હેતુ સાથે પૂરતી જોડાયેલી નથી અને તેથી તેને વાજબી ગણી શકાય નહીં.
 |  |  |  |
