Allahabad High Court to Uttar Pradesh CM Yogi Adityanath: ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રીને સંબોધતા અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે હવે એવો સમય આવી ગયો છે જ્યારે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને ટોચના વહીવટી અધિકારીઓને તેમના વિભાગો અથવા તેમના હેઠળ કામ કરતા કર્મચારીઓની ભૂલો અને બેદરકારી માટે જવાબદાર ઠેરવવા જોઈએ. જરૂર પડે તો આવા અધિકારીઓને ગુનાહિત રીતે પણ જવાબદાર ગણવાની વ્યવસ્થા અમલમાં લાવવી જોઈએ.
જસ્ટિસ વિનોદ દિવાકરની બેન્ચે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે રાજ્યએ “સુપિરિયર રિસ્પોન્સિબિલિટી”નો સિદ્ધાંત અપનાવવો જોઈએ. આ સિદ્ધાંત હેઠળ વહીવટી તંત્રમાં ઉચ્ચ પદ પર બેઠેલા અધિકારીઓને તેમના હેઠળના કર્મચારીઓના વર્તન, કામગીરી અને ચૂક માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈ અધિકારી પોતાના તાબા હેઠળના કર્મચારીઓ દ્વારા થયેલા ગેરકાયદેસર કૃત્યો, ભ્રષ્ટાચાર અથવા ગંભીર બેદરકારીને રોકવામાં અથવા દંડિત કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો યોગ્ય કેસોમાં તેને ગુનાહિત જવાબદારી હેઠળ પણ લાવી શકાય.
કોર્ટે પોતાના 16 પાનાના આદેશમાં જણાવ્યું કે વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જાહેર સેવાઓની અસરકારક ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવાની વ્યાવસાયિક અને વહીવટી બંને જવાબદારી નિભાવવી જોઈએ. કોર્ટે સંસ્થાકીય પતનના બે મુખ્ય સ્વરૂપો અંગે પણ ચેતવણી આપી હતી. તેમાં “મનનો ભ્રષ્ટાચાર” એટલે કે સત્તાનો ઉપયોગ કરીને ખાનગી હિત માટે નિર્ણય પ્રક્રિયાને પ્રભાવિત કરવી અને “નાણાનો ભ્રષ્ટાચાર” એટલે કે જાહેર પદનો વ્યક્તિગત આર્થિક લાભ માટે ઉપયોગ કરવો સામેલ છે.
કોર્ટે નોંધ્યું કે જ્યારે કોઈ અધિકારી ભ્રષ્ટાચાર, છેતરપિંડી, સરકારી દસ્તાવેજો છુપાવવા, સરકારી આદેશો અને ગેઝેટ સૂચનાઓની અવગણના કરવા અથવા રાજ્યની નીતિઓના અમલીકરણમાં નિષ્ફળ રહેવા જેવા ગુનાઓને રોકવામાં નિષ્ફળ જાય, ત્યારે આવી જવાબદારીને ગુનાહિત દાયિત્વ સુધી વિસ્તારી શકાય છે.
આ ટિપ્પણીઓ એક વેપારી દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. અરજદારે બરેલીની વિશેષ અદાલતના તે આદેશને પડકાર્યો હતો જેમાં તેમના પાસપોર્ટના નવીનીકરણ માટે જરૂરી અનાપત્તિ પ્રમાણપત્ર (NOC) આપવાની અરજી નકારી કાઢવામાં આવી હતી. સાથે જ કેટલાક અજાણ્યા તત્વો દ્વારા સરકારી કચેરીમાં આગ લગાવી સત્તાવાર દસ્તાવેજો નષ્ટ કરવાના આક્ષેપો પણ કરવામાં આવ્યા હતા.
અરજદારના જણાવ્યા અનુસાર એક FIRમાં લગભગ બે દાયકાથી તપાસ પૂર્ણ થઈ નથી, જ્યારે બીજી FIRમાં 18 વર્ષના વિલંબ બાદ વર્ષ 2024માં ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે તેમની સામેના આરોપો હેરાનગતિ માટે લગાવવામાં આવ્યા હતા અને હાઈકોર્ટની એક અન્ય બેન્ચે અગાઉ તેમની સામેની કાર્યવાહી પર રોક પણ મૂકી હતી.
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે વર્ષ 2023ના “મનીષ કુમાર સિંહ વિરુદ્ધ ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય” કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ કેસમાં રાજ્ય સરકારને ભ્રષ્ટાચાર અને છેતરપિંડી સંબંધિત FIRની તપાસની દેખરેખ માટે ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ બનાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. જોકે, કોર્ટે નોંધ્યું કે આ સમિતિની રચના લગભગ બે વર્ષના વિલંબ બાદ ડિસેમ્બર 2025માં કરવામાં આવી હતી.
કોર્ટે આ વિલંબને ગંભીરતાથી લેતા જણાવ્યું કે સરકારી તંત્રમાં કેટલીક જગ્યાએ રહેલી માનસિકતા અને મનમાની સત્તા જાળવી રાખવાની વૃત્તિ ન્યાયિક આદેશોના અસરકારક અમલીકરણમાં સૌથી મોટી અડચણ છે. કોર્ટે કહ્યું કે પોતાની મનમાની સત્તા ગુમાવવાનો ડર જ વહીવટી તંત્રમાં લાલફિતાશાહીનું મુખ્ય કારણ છે.
બેન્ચે વધુમાં જણાવ્યું કે ચુકાદો અનામત રાખ્યા બાદ ત્રણ મહિનાથી વધુ સમય સુધી હાઈ પાવર્ડ કમિટીની કામગીરી અંગે માહિતીની રાહ જોવામાં આવી હતી, પરંતુ નિર્ણય જાહેર થાય ત્યાં સુધી કોઈ પ્રગતિ અહેવાલ મળ્યો નહોતો. કોર્ટે આ સ્થિતિને દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ગણાવી હતી.
અંતે કોર્ટે પોતાના રજિસ્ટ્રારને આ ચુકાદાની પ્રમાણિત નકલ ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય સચિવને મોકલવાનો આદેશ આપ્યો હતો અને હાઈ પાવર્ડ કમિટીની કાર્યવાહી સમયબદ્ધ રીતે પૂર્ણ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાની સૂચના આપી હતી. સાથે જ મુખ્ય સચિવને આ ચુકાદો સીધો મુખ્યમંત્રી સમક્ષ રજૂ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી જેથી તેઓ વ્યક્તિગત રીતે કોર્ટની ચિંતાઓનો અભ્યાસ કરી શકે.
મામલાના ગુણદોષને આધારે કોર્ટે અરજદારની અરજી સ્વીકારી હતી અને બરેલીના પ્રાદેશિક પાસપોર્ટ અધિકારીને નિયમ મુજબ અરજદારનો પાસપોર્ટ જારી કરવા અથવા તેનું નવીનીકરણ કરવાની સૂચના આપી હતી.
 |  |  |  |
