નવજીવન ન્યૂઝ.ડેસ્કઃ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવપૂર્ણ સંઘર્ષમાં હાલ માટે વિરામ આવ્યો છે. બંને દેશોએ તાત્કાલિક રીતે બે અઠવાડિયાનો સીઝફાયર સ્વીકાર્યો છે, જે ઈરાન દ્વારા રજૂ કરાયેલા 10 મુદ્દાના પ્રસ્તાવ પર આધારિત છે.
આ સીઝફાયર ખાસ કરીને એક શરત પર આધારિત છે—ઈરાન હોર્મુઝ ખાડી (Strait of Hormuz) ફરીથી ખોલશે, જે વિશ્વના લગભગ 20% તેલ પરિવહન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે.
10 મુદ્દાનો પ્રસ્તાવ શું છે?
ઈરાન દ્વારા રજૂ કરાયેલા 10 મુદ્દાના પ્રસ્તાવમાં અનેક કડક અને વ્યૂહાત્મક માંગણીઓ સામેલ છે:
- અમેરિકા દ્વારા તમામ પ્રતિબંધો (sanctions) દૂર કરવાના
- ઈરાનને હોર્મુઝ ખાડી પર નિયંત્રણ જાળવવાની મંજૂરી
- અમેરિકી સૈન્યને મધ્ય પૂર્વમાંથી પાછું ખેંચવાનું
- ભવિષ્યમાં કોઈ સૈન્ય હુમલો ન કરવાનો ગેરંટી
- ઈરાનના જમાવેલા નાણાં (assets) મુક્ત કરવાના
- યુદ્ધથી થયેલા નુકસાન માટે વળતર
- ઈરાનને યુરેનિયમ સમૃદ્ધિ (nuclear enrichment) ચાલુ રાખવાનો અધિકાર
આ પ્રસ્તાવને અમેરિકાએ “negotiation માટે યોગ્ય આધાર” ગણાવ્યો છે, પરંતુ તમામ માંગણીઓ સ્વીકારવામાં આવશે કે નહીં તે હજુ સ્પષ્ટ નથી.
હોર્મુઝ ખાડી કેમ મહત્વપૂર્ણ?
હોર્મુઝ ખાડી વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે:
- વિશ્વના લગભગ 20% તેલનું ટ્રાન્સપોર્ટ અહીંથી થાય છે
- યુદ્ધ દરમિયાન આ માર્ગ બંધ થતાં વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય પર ભારે અસર પડી
- અનેક જહાજો અટવાઈ ગયા અને તેલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો
હવે સીઝફાયર બાદ આ માર્ગ ફરી ખૂલતા વૈશ્વિક બજારોને રાહત મળી શકે છે.
સીઝફાયર – શાંતિ કે માત્ર વિરામ?
આ સીઝફાયર કાયમી શાંતિ નહીં પરંતુ માત્ર તાત્કાલિક વિરામ છે:
- બંને દેશો હજુ પણ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર સહમત નથી
- ન્યૂક્લિયર પ્રોગ્રામ અને સુરક્ષા મુદ્દા હજી પણ વિવાદાસ્પદ છે
- પાકિસ્તાન જેવા દેશોની મધ્યસ્થીથી આગળની વાતચીત થશે
વિશેષજ્ઞોના મતે, આ 10 મુદ્દાનો પ્રસ્તાવ અંતિમ ઉકેલ નહીં પરંતુ “negotiation framework” છે.
વૈશ્વિક અસર
સીઝફાયર બાદ તરત જ વૈશ્વિક બજારોમાં અસર જોવા મળી:
- તેલના ભાવમાં ઘટાડો થયો
- સપ્લાય ચેઇનમાં થોડી રાહત આવી
- પરંતુ લાંબા ગાળે અનિશ્ચિતતા યથાવત છે
- અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેનો આ સીઝફાયર એક મહત્વપૂર્ણ રાજનૈતિક વળાંક છે, પરંતુ યુદ્ધ પૂર્ણ થયું નથી.
- હોર્મુઝ ખાડી ખુલવાથી વિશ્વને થોડી રાહત મળી છે, પરંતુ ન્યૂક્લિયર મુદ્દો અને સૈન્ય તણાવ હજી યથાવત છે.
હવે નજર રહેશે:
આ 10 મુદ્દાનો પ્રસ્તાવ શાંતિ તરફ લઈ જાય છે કે ફરી સંઘર્ષ તરફ?
 |  |  |  |
