Vande Mataram 6 Stanzas: ‘વંદે માતરમ’ના છ અંતરાવાળા સંસ્કરણને ચોક્કસ સરકારી અને ઔપચારિક કાર્યક્રમોમાં ગાવા કે વગાડવાના કેન્દ્ર સરકારના આદેશોને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યા છે. કેરળના ભૂતપૂર્વ IAS અધિકારી બાલકૃષ્ણન સત્યભામા માવોજીએ 28 જાન્યુઆરી અને 9 જુલાઈ, 2026ના આદેશો સામે અરજી દાખલ કરી છે. અરજદારનો દાવો છે કે આ આદેશો દ્વારા અત્યાર સુધી પ્રચલિત બે અંતરાવાળા સંસ્કરણને બદલે બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયની નવલકથા ‘આનંદમઠ’ સાથે જોડાયેલા છ અંતરાવાળા સંસ્કરણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. તેમના મતે, આ પગલું નાગરિકોની ધાર્મિક માન્યતાઓ અને અંતરાત્માની સ્વતંત્રતાના અધિકાર સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
અરજદાર અનુસૂચિત જાતિ સમુદાયના હિંદુ છે, પરંતુ તેઓ છ અંતરાવાળા સંસ્કરણમાં દર્શાવાયેલી વૈષ્ણવ અને શાક્ત ધાર્મિક પરંપરાઓને અનુસરતા નથી. તેમનો આક્ષેપ છે કે આ સંસ્કરણમાં દેવી દુર્ગા, સરસ્વતી અને લક્ષ્મીની સ્તુતિ સહિતના ધાર્મિક સંદર્ભો છે અને તેને ગાવાની ફરજ પાડવી એ વ્યક્તિને પોતાની માન્યતાઓથી વિપરીત ધાર્મિક અભિવ્યક્તિ કરવા મજબૂર કરવા સમાન છે. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે ‘વંદે માતરમ’ના પ્રથમ બે અંતરા માતૃભૂમિની સુંદરતાનું વર્ણન કરે છે, જ્યારે ‘આનંદમઠ’ સાથે જોડાયેલા બાકીના અંતરામાં ધાર્મિક સંદર્ભો અને સંઘર્ષની ભાવના વ્યક્ત થાય છે.
અરજદારે દાવો કર્યો છે કે રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે પણ ‘વંદે માતરમ’ના પ્રથમ બે અંતરાને સ્વીકાર્યા હતા, પરંતુ પછીના અંતરામાં વ્યક્ત ભાવનાઓ સાથે સહમતી દર્શાવી નહોતી. અરજી અનુસાર, 1937માં કોંગ્રેસ કાર્ય સમિતિએ પ્રથમ બે અંતરાને જાળવી રાખવાના અભિગમને મંજૂરી આપી હતી. અરજદારનું કહેવું છે કે સ્વતંત્રતા પછીથી 2026 સુધી બે અંતરાવાળા સંસ્કરણને ગાવા અને વગાડવાની પરંપરા ચાલુ રહી હતી અને હવે નવા આદેશોથી સત્તાવાર સંસ્કરણમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. તેમના મતે, આ ફેરફાર બંધારણના બિનસાંપ્રદાયિકતા અને બંધુત્વના સિદ્ધાંતો સાથે પણ સંઘર્ષ ઊભો કરે છે.
અરજીમાં બંધારણની કલમ 14, 19(1)(a), 19(1)(b), 21, 25(1), 28(3) અને 29(2)ના ઉલ્લંઘનનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. અરજદારે સુપ્રીમ કોર્ટને 28 જાન્યુઆરી અને 9 જુલાઈના આદેશો રદ કરવાની વિનંતી કરી છે. સાથે જ કેન્દ્ર સરકારને એવો નિર્દેશ આપવા માગણી કરી છે કે સરકારી, ઔપચારિક, રાજકીય કે શૈક્ષણિક કાર્યક્રમોમાં છ અંતરાવાળા સંસ્કરણને ગાવા કે વગાડવા માટે કોઈને મજબૂર ન કરવામાં આવે. અરજીમાં એવી પણ માગણી છે કે કોઈ વ્યક્તિ આ સંસ્કરણ ગાવાનો ઇનકાર કરે અથવા સન્માનપૂર્વક તેમાં ભાગ ન લે તો તેને ગુનો કે રાષ્ટ્રીય ગીતનું અપમાન ગણવામાં ન આવે. અરજદારના મતે, માત્ર બે અંતરાવાળા સંસ્કરણને જ રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે માન્યતા આપવી જોઈએ.
આ મુદ્દે અગાઉ કર્ણાટકના સંગીતકાર ટી.એમ. કૃષ્ણાની સમાન અરજીની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે મૌખિક રીતે કહ્યું હતું કે ધાર્મિક અથવા અન્ય કારણોસર ગીત ન ગાતા લોકોને સજા ન થવી જોઈએ. અનુસૂચિત જાતિના એક બૌદ્ધ નેતાએ પણ આ પ્રકારની માગણી સાથે કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. જોકે, હાલની અરજીમાં ઉઠાવવામાં આવેલા આક્ષેપો અને માગણીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય શું આવશે તે અંગે આ અહેવાલમાં માહિતી આપવામાં આવી નથી.
 |  |  |  |
