Encounters in West Bengal: પશ્ચિમ બંગાળમાં છેલ્લા ચાર મહિનામાં પોલીસ એન્કાઉન્ટરમાં પાંચ લોકોનાં મોત થયાં છે. તેમાંથી ત્રણ અઠવાડિયાંથી પણ ઓછા સમયમાં ચાર લોકોનાં મોત થયાં છે. રાજ્યમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)ની સરકારને છ મહિના થઈ ચૂક્યા છે, પરંતુ મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારી પોલીસને આપેલી ‘ખુલ્લી છૂટ’ના પોતાના વલણથી પાછળ હટ્યા નથી. તેમણે કહ્યું છે કે જો પોલીસ પર હુમલો થશે તો શું પોલીસકર્મીઓ ફૂલો વરસાવશે? તેમણે ગુનેગારો અને મહિલાઓ સામે થતા ગુનાઓનો સામનો કરવા પોલીસને સંપૂર્ણ છૂટ આપવામાં આવી હોવાનું પણ જણાવ્યું છે.
તાજેતરની ઘટના બીરભૂમ જિલ્લાના બોલપુરની છે. 15 નવેમ્બરની રાત્રે પોલીસ રતન શેખને ઉચકરન ગામના એક નિર્જન ઈંટના ભઠ્ઠા પર લઈ ગઈ હતી. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, શેખે ત્યાં છુપાવેલી બંદૂક કબજે કરવા માટે તેને સ્થળ પર લઈ જવામાં આવ્યો હતો. પોલીસનો દાવો છે કે શેખે બંદૂક કાઢીને ગોળીબાર શરૂ કર્યો હતો અને જવાબમાં પોલીસે ગોળી ચલાવી હતી, જેમાં તેનું મોત થયું હતું. હોસ્પિટલમાં લાવવામાં આવ્યો ત્યારે તેના શરીર પર ગોળીઓનાં અનેક નિશાન હતા.
જોકે, એક ગ્રામજનના એક જાણિતી ન્યૂઝ વેબસાઈટ ધ વાયરને જણાવ્યા મુજબ, આ ઘટના પછી પોલીસે તેને પોતાની પાસે બોલાવ્યો હતો અને એક બંદૂક, એક ગોળી, કાચના કેટલાક ટુકડા તથા ફાઇલ જેવી દેખાતી વસ્તુ બતાવી હતી. ત્યારબાદ આ તમામ વસ્તુઓ એકઠી કરીને તેમાં આગ લગાવી દેવામાં આવી હતી.
પશ્ચિમ બંગાળમાં છેલ્લા ચાર મહિનામાં પોલીસ એન્કાઉન્ટરમાં માર્યા ગયેલા રતન શેખ પાંચમા વ્યક્તિ હતા. જ્યારે ત્રણ અઠવાડિયાંથી ઓછા સમયમાં આ રીતે માર્યા ગયેલા તેઓ ચોથા વ્યક્તિ હતા. આ તમામ ઘટનાઓમાં એકસરખી કહાની સામે આવી છે. આરોપીને ગુનાના સ્થળે લઈ જઈને ઘટનાનું પુનઃનિર્માણ કરાવવામાં આવે છે. ઘણી વખત આ કાર્યવાહી રાત્રે કરવામાં આવે છે અને આરોપીના હાથમાં હાથકડી પણ હોતી નથી. ત્યારબાદ અચાનક ક્યાંકથી બંદૂક આવી જાય છે અને પોલીસ આત્મરક્ષામાં ગોળીબાર કર્યાનો દાવો કરે છે.
8 જુલાઈના રોજ દક્ષિણ 24 પરગણા જિલ્લાના બારુઈપુરમાં 12 વર્ષની બાળકી પર બળાત્કાર અને હત્યાના મુખ્ય આરોપી પ્રભાસ મંડલનું મોત થયું હતું. ત્યારબાદ 27 ઑક્ટોબરની મધરાત આસપાસ ઉત્તર 24 પરગણા જિલ્લાના ગાઈઘાટામાં 23 વર્ષીય પ્રહલાદ દાસ માર્યો ગયો હતો. તેના પર સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમના મંચ પાસે 17 વર્ષની શાળાની વિદ્યાર્થીની પર બળાત્કાર અને હત્યાનો આરોપ હતો. આ જ દિવસે મુર્શિદાબાદ જિલ્લાના સમશેરગંજના ધુલિયનમાં ભાજપ કાર્યકર સુજીત મંડલની હત્યા કરીને તેના શરીરના ટુકડા કરવાના આરોપી સમાઉલ શેખનું સીઆઈડી કસ્ટડીમાં મોત થયું હતું. 9 નવેમ્બરે રાયગંજમાં 12 વર્ષની બાળકી પર બળાત્કાર અને હત્યાના આરોપી દિલીપ રોયને બિહાર સરહદ નજીક મારવામાં આવ્યો હતો. 13 નવેમ્બરે બોલપુરમાં થયેલું એન્કાઉન્ટર આ શ્રેણીની તાજેતરની ઘટના છે.
બારુઈપુર, ગાઈઘાટા અને સમશેરગંજની ઘટનાઓમાં પોલીસનો દાવો છે કે આરોપીઓએ અનેક રાઉન્ડ ગોળીબાર કર્યો હતો. જોકે, માનવાધિકાર સંગઠનોનું કહેવું છે કે આ ત્રણેય ઘટનાઓમાં કોઈ પોલીસકર્મીને ગંભીર ઈજા થઈ નહોતી. વકીલ શમીમ અહેમદે જાણિતા મીડિયા ‘ધ વાયર’ને જણાવ્યું હતું કે દરેક ઘટનામાં એકસરખો ખુલાસો કરવામાં આવે છે. આરોપીને ગુનાના સ્થળે લઈ જવામાં આવે છે, તેના હાથ ખુલ્લા હોય છે અને પછી કોઈક રીતે તેને ભરેલી પિસ્તોલ મળી જાય છે. ત્યારબાદ આખી ઘટનાને ‘એન્કાઉન્ટર’ નામ આપી દેવામાં આવે છે.
તેમણે કહ્યું કે આમાંથી કોઈ પણ ઘટનાનું વીડિયો રેકોર્ડિંગ કરવામાં આવ્યું નથી. પોલીસ વાહન અથવા પોલીસકર્મીઓના બોડી કેમેરાનાં ફૂટેજ પણ ઉપલબ્ધ નથી. તેમના મતે, પ્રથમ એન્કાઉન્ટર પછી પોલીસે તેમાંથી બોધપાઠ લઈને ત્યારપછીની કાર્યવાહીઓનું વીડિયો રેકોર્ડિંગ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈતું હતું. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે મુખ્યમંત્રી પહેલેથી જ આ મામલે એક પક્ષ લઈ ચૂક્યા છે અને તપાસ શરૂ થાય તે પહેલાં તેમની ટિપ્પણીઓ તપાસને પ્રભાવિત કરી શકે છે.
રતન શેખના છેલ્લા ત્રણ દિવસની ઘટનાઓ અંગે પણ અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. એવું જણાવવામાં આવ્યું છે કે તે શુક્રવાર, 13 નવેમ્બરે જામીન પર જેલમાંથી બહાર આવ્યો હતો. પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, બીરભૂમના નાનૂરના સાંત્રા ગામના રહેવાસી શેખ સામે ચોરી, લૂંટ અને ઝૂંટવી લેવાના 36 ગુનાહિત કેસ નોંધાયેલા હતા. જેલમાંથી છૂટ્યા બાદ તે લાયેકબજારના પાકુરતલા વિસ્તારમાં ગયો હતો.
તે જ દિવસે સાદા કપડાંમાં તહેનાત પોલીસ અધિકારી વિશ્વજીત દાસ મોટરસાઇકલ પર તેને બીજા એક કેસમાં ધરપકડ કરવા પહોંચ્યા હતા. આરોપ છે કે શેખે તેમના ઘૂંટણની નીચે ગોળી મારી હતી અને ત્યાંથી ભાગી ગયો હતો. દાસની કોલકાતાની એસએસકેએમ હોસ્પિટલમાં સારવાર ચાલી રહી છે.
પોલીસે એ સ્પષ્ટ કર્યું નથી કે જેલમાંથી થોડા કલાક પહેલાં જ બહાર આવેલા વ્યક્તિ પાસે બંદૂક ક્યાંથી આવી. તેની મુક્તિ પછી તરત જ તેની ધરપકડ કરવાનો પ્રયાસ શા માટે કરવામાં આવ્યો હતો, તે અંગે પણ પોલીસ તરફથી કોઈ ખુલાસો કરવામાં આવ્યો નથી. પોલીસનું કહેવું છે કે અંતે બીરભૂમ અને પૂર્વ બર્ધમાનની સરહદ નજીક નવાબહાટમાં એક સંબંધીના ઘરેથી શેખને પકડી લેવામાં આવ્યો હતો.
પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, શેખે તેમને કહ્યું હતું કે તેણે બંદૂક ઉચકરનના એક ઈંટના ભઠ્ઠામાં છુપાવી છે. આ સ્થળ નવાબહાટથી 76 કિલોમીટર દૂર અને બરાબર વિરુદ્ધ દિશામાં આવેલું છે. શેખ પાસે કોઈ વાહન નહોતું. તેની પાસે ન તો મોટરસાઇકલ હતી કે ન તો કાર. ખુલ્લાં ખેતરો અને ઈંટના ભઠ્ઠાઓ વચ્ચેથી પસાર થઈને તેણે બંદૂક છુપાવવા માટે આ અંતર ક્યારે કાપ્યું હતું, તે અંગે પોલીસે કોઈ માહિતી આપી નથી.
પોલીસ તેને રાત્રે હાથકડી વગર ઉચકરન લઈ ગઈ હતી, જેથી તે પોતાના હાથે હથિયાર બહાર કાઢી શકે. પોલીસે પોતાના વાહન પર ગોળીઓનાં નિશાન બતાવીને ગોળીબાર થયાનો પુરાવો રજૂ કર્યો હતો. જોકે, શેખે કયા હથિયારથી ગોળીબાર કર્યો હતો અને તે હથિયારમાં ગોળીઓ ખૂટ્યા વિના સતત ફાયરિંગ કેવી રીતે થયું હતું, તે અંગે પોલીસે કોઈ ખુલાસો કર્યો નથી. તે હથિયાર અત્યારે ક્યાં છે, તે પણ જણાવાયું નથી.
15 નવેમ્બરની રાત્રે જિલ્લા પોલીસે પત્રકાર પરિષદ બોલાવી હતી, પરંતુ બાદમાં તેને રદ કરી દીધી હતી. બોલપુર સબડિવિઝનલ હોસ્પિટલના કાર્યકારી અધિક્ષક દિબાકર સરદારે જણાવ્યું હતું કે રતન શેખના શરીર પર ગોળીઓનાં અનેક ઘા હતા અને પોસ્ટમોર્ટમ પછી વધુ માહિતી મળી શકશે.
16 નવેમ્બરે બીરભૂમના પોલીસ અધિક્ષક વિદિત રાજ ભુંડેશે ‘સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ તપાસ’ની ખાતરી આપી હતી. જોકે, પોલીસ પોતાના જ કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી હત્યાની તપાસ માટે શું પગલાં લઈ રહી છે તે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું નહોતું. કાર્યવાહી રાત્રે જ શા માટે કરવામાં આવી, અધિકારીઓએ પોતે હથિયાર બહાર કાઢવાને બદલે શેખ પાસે જ તે કેમ કઢાવ્યું, તેને હાથકડી કેમ પહેરાવવામાં આવી નહોતી અને સમગ્ર કાર્યવાહીની વીડિયો રેકોર્ડિંગ કેમ કરવામાં આવી નહોતી, એવા સવાલોના જવાબમાં તેમણે વારંવાર એક જ વાત કહી હતી કે આ પોલીસની આત્મરક્ષાનો મામલો હતો. તેમણે એક જાણિતા મીડિયા ‘ધ વાયર’ના સવાલોના જવાબ પણ આપ્યા નહોતા.
સમશેરગંજમાં સમાઉલ શેખના મોતની કડીઓ હત્યાની ઘટના પહેલાંના બે મહિના સુધી પહોંચે છે. સુજીત મંડલની હત્યાના આરોપમાં સમાઉલની ઑગસ્ટમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ભાજપના નેતાએ જાહેરમાં ફરિયાદ કરી હતી કે કેસમાં પ્રગતિ થઈ રહી નથી. ત્યારબાદ સ્થાનિક પોલીસ વડાની બદલી કરવામાં આવી હતી અને તપાસ સીઆઈડીને સોંપવામાં આવી હતી. સમાઉલના પરિવારનું કહેવું છે કે મંડલનો મૃતદેહ હજુ સુધી મળ્યો નથી. માત્ર એક પગ મળ્યો છે અને તે પણ મંડલનો જ છે તેવું કોઈ સાબિત કરી શક્યું નથી.
26 ઑક્ટોબરે એક અદાલતે ગુનાની ઘટનાનું પુનઃનિર્માણ કરવા માટે સમાઉલને સીઆઈડી કસ્ટડીમાં સોંપ્યો હતો. તેને જેલમાંથી બહાર લઈ જવામાં આવ્યો હતો અને બીજા જ દિવસે તેનું મોત થયું હતું. સીઆઈડીના જણાવ્યા મુજબ, સમશેરગંજના જૂના ડાક બંગલા પાસે આવેલા બજારમાં પ્રથમ માળે આવેલા એક રૂમમાં તેને ગોળી વાગી હતી. આ રૂમ તેણે ઑગસ્ટથી ભાડે રાખ્યો હતો.
એસોસિએશન ફોર પ્રોટેક્શન ઑફ ડેમોક્રેટિક રાઇટ્સ (એપીડીઆર)ની હકીકત શોધતી ટીમ 2 નવેમ્બરે આ સ્થળે પહોંચી હતી. બજારના માલિક મુસ્તફિઝુર રહેમાને ટીમને જણાવ્યું હતું કે પોલીસે ઑગસ્ટમાં જ ઇમારતના તમામ સીસીટીવી કેમેરા ઉતરાવી દીધા હતા અને રૂમની ચાવીઓ પણ પોતાની પાસે રાખી લીધી હતી. 27 ઑક્ટોબરે પોલીસ દ્વારા પોતાની ચાવીઓથી રૂમ ખોલવામાં આવ્યો ત્યાં સુધી તેને બંધ રાખવામાં આવ્યો હતો. કોઈ પણ કેમેરામાં સમાઉલને સીડી ચઢતો જોવામાં આવ્યો નહોતો. બાજુની દુકાનના એક દુકાનદારે તો ગોળી ચાલવાનો અવાજ પણ સાંભળ્યો નહોતો.
સમશેરગંજ પોલીસ સ્ટેશનના પ્રભારી કુણાલ કાંતિ દાસે ટીમને જણાવ્યું હતું કે તેમના પોલીસ સ્ટેશનનો કોઈ કર્મચારી તે રૂમમાં હાજર નહોતો. એપીડીઆરના જણાવ્યા મુજબ, સીઆઈડીના માત્ર બે અધિકારીઓ, જેમાં એક પોલીસ ઉપાધીક્ષકનો પણ સમાવેશ થાય છે, સમાઉલને ઉપર લઈ ગયા હતા. દાસે કહ્યું હતું કે રૂમની અંદર પૂછપરછનું વીડિયો રેકોર્ડિંગ થવું જોઈએ અને કોઈ પણ એન્કાઉન્ટર પછી ન્યાયિક તપાસ કરાવવી જોઈએ.
પોલીસનો દાવો છે કે હાથાપાઈ દરમિયાન સમાઉલે એક અધિકારીની બંદૂક છીનવીને ત્રણ ગોળીઓ ચલાવી હતી. આ રૂમ આશરે 10 ફૂટ લાંબો અને 10 ફૂટ પહોળો હતો. સમાઉલની પત્ની રાજેદા બીબીએ જણાવ્યું હતું કે તેના શરીર પર માત્ર એક જ ઘા હતો, જે જમણા કાનની ઉપર માથામાં લાગેલી ગોળીનો હતો.
એપીડીઆરના ઉપાધ્યક્ષ રણજિત સૂરના જણાવ્યા મુજબ, સર્વિસ હથિયાર છીનવવા માટે ખરેખર હાથાપાઈ થઈ હોય તો આસપાસ ગોળીઓનાં નિશાન, શરીર પર અન્ય ઘા અને બચાવ દરમિયાન લાગેલી ઈજાઓ હોવી જોઈએ. તેમના મતે, માથામાં એક જ ગોળી વાગવી એ એન્કાઉન્ટર નહીં, પરંતુ સુનિયોજિત હત્યાની નિશાની છે.
સમાઉલ બીડી પહોંચાડતી એક ગાડી ચલાવતો હતો. તેના પરિવારમાં પત્ની રાજેદા અને આઠ તથા પાંચ વર્ષનાં બે બાળકો છે. તેના મોતના એક દિવસ પહેલાં રાજેદાએ જંગીપુર જેલમાં તેની મુલાકાત લીધી હતી. સમાઉલે પત્નીને કહ્યું હતું કે તેને ટૂંક સમયમાં જામીન મળી જશે.
એપીડીઆરે હાઈકોર્ટના વર્તમાન ન્યાયાધીશની દેખરેખ હેઠળ ન્યાયિક તપાસ કરાવવાની માંગ કરી છે. સંગઠને સીઆઈડી અધિકારીઓને સસ્પેન્ડ કરીને તેમની સામે હત્યાનો આરોપ મૂકવાની, જિલ્લાની બહાર ફરીથી પોસ્ટમોર્ટમ કરાવવાની અને રાજેદાને 50 લાખ રૂપિયાનું વળતર તથા એક નોકરી આપવાની પણ માંગ કરી છે.
ગાઈઘાટામાં પણ પ્રહલાદ દાસને ગુનાની ઘટનાનું પુનઃનિર્માણ કરાવવા માટે મધરાતે બહાર લઈ જવામાં આવ્યો હતો. આ વખતે પણ તેના હાથમાં હાથકડી નહોતી. એપીડીઆરે કહ્યું હતું કે પોલીસ દિવસના અજવાળામાં પણ કેદીઓને કમર સાથે દોરડું બાંધીને અથવા હાથકડી પહેરાવીને લઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં દાસને રાત્રે હાથકડી વગર લઈ જવો શંકાસ્પદ છે અને તેની પાછળ કોઈ ખાસ હેતુ હોઈ શકે છે.
સંગઠને કહ્યું હતું કે જો કોઈ કેદી ભાગવાનો પ્રયાસ કરે તો તેના પગમાં ગોળી મારવી જોઈએ. નિયમો મુજબ પોલીસકર્મીઓ પાસે રહેલી રિવોલ્વર સરળતાથી છીનવી શકાય તેવી હોવી જોઈએ નહીં. એપીડીઆરે પોલીસની કહાની પર જરાય વિશ્વાસ ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. સંગઠને બારુઈપુરની ઘટના પછી કાંદી, હલીશહર અને બિજપુર, કેનિંગ તથા દુબરાજપુરમાં પોલીસ કસ્ટડી દરમિયાન થયેલાં મોતોની યાદી પણ રજૂ કરી હતી. સંગઠનનો દાવો છે કે આમાંથી કોઈ પણ કેસમાં કોઈને સજા થઈ નથી.
સરકારના સમર્થકો ગુનાના આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે. પૂર્વ રાજ્યસભા સાંસદ સાકેત ગોખલેએ માહિતી અધિકાર કાયદા હેઠળ રાજ્ય ગુના રેકોર્ડ બ્યૂરો પાસેથી મેળવેલા આંકડા તૃણમૂલ કોંગ્રેસે જાહેર કર્યા છે. આ આંકડા મુજબ, 1 મેથી 24 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન રાજ્યમાં બળાત્કારના 2,454, હત્યાના 600 અને ગંભીર ઈજા પહોંચાડવાના 32,000થી વધુ કેસ નોંધાયા હતા. રાષ્ટ્રીય ગુના રેકોર્ડ બ્યૂરો (એનસીઆરબી)ના જણાવ્યા મુજબ, સમગ્ર 2023 દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળમાં બળાત્કારના 1,110 કેસ નોંધાયા હતા.
ભાજપના નેતાઓનું કહેવું છે કે આ આંકડા એવા એફઆઈઆર દર્શાવે છે, જેને અગાઉની સરકારે દબાવી રાખી હતી. બીજી તરફ, કેટલાક વરિષ્ઠ આઈપીએસ અધિકારીઓએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે મહિલાઓ સામેના ગુનાઓ, પોક્સો કાયદા હેઠળ નોંધાતા ગુનાઓ અને હિંસક હુમલાઓ વધી રહ્યા છે.
અધિકાર કાર્યકરોનું કહેવું છે કે આવા ગુનાઓથી લોકોમાં જે ગુસ્સો પેદા થાય છે, તેનો ઉપયોગ એન્કાઉન્ટરને યોગ્ય ઠેરવવા માટે કરવામાં આવે છે. તેમનું કહેવું છે કે જ્યારે બાળકી પર બળાત્કારના આરોપીને મારી નાખવામાં આવે છે ત્યારે લોકોને લાગે છે કે તાત્કાલિક ન્યાય મળી ગયો. આ દરમિયાન રાજ્યની એ નિષ્ફળતા અંગે કોઈ સવાલ કરતું નથી, જેના કારણે ગુનો અટકાવી શકાયો નહોતો.
ફિલ્મ નિર્માતા કમલેશ્વર મુખર્જીએ આ હત્યાઓને ગેરબંધારણીય ગણાવી હતી. તેમણે ‘ધ વાયર’ને કહ્યું હતું કે આ રીતે કોણ જીવશે અને કોણ મરશે તેનો નિર્ણય લઈ શકાય નહીં. તેમના મતે, જે લોકો બંદૂકનું ટ્રિગર દબાવવામાં આનંદ અનુભવે છે, તેમને અંતે ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે. તેમણે રાજકીય નેતાઓને આ ઘટનાઓમાંથી બોધપાઠ લેવાની સલાહ આપી હતી.
તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે એન્કાઉન્ટરમાં વિશ્વાસને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે, સમાજના એક વર્ગની બદલો લેવાની ઇચ્છાને સંતોષવામાં આવી રહી છે અને કોઈ વિરોધ વિના સમગ્ર પ્રક્રિયા પાર પાડવાની રણનીતિ બનાવવામાં આવી રહી છે.
રણજિત સૂરને આશંકા છે કે સૌથી ખરાબ સમય હજુ આવવાનો બાકી છે. તેમણે કહ્યું હતું કે અંતે ભાજપ એન્કાઉન્ટરની આ નીતિને રાજકીય ક્ષેત્રમાં પણ લઈ જશે અને સમગ્ર રાજ્યમાં સુરક્ષા દળો, પોલીસ તથા આરએસએસના સંયુક્ત હુમલા શરૂ થશે. તેમણે ભાજપના મૂળ સંગઠન રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (આરએસએસ)નો ઉલ્લેખ કરીને આ વાત કહી હતી. ભાજપ-આરએસએસની સાંઠગાંઠ અંગે અગાઉ પણ આવા આરોપો લાગતા રહ્યા છે.
એપીડીઆરે બારુઈપુરમાં થયેલી હત્યાને લઈને કેસ નોંધાવ્યો છે અને સમશેરગંજની ઘટના અંગે પુરાવા એકત્રિત કરી રહ્યું છે. સૂરના જણાવ્યા મુજબ, બીરભૂમમાં પોલીસ અને આરએસએસે મળીને માનવાધિકાર કાર્યકરોને તેમનું કામ કરતા અટકાવ્યા હતા. કાર્યકરો આ હત્યાઓને ભયના વ્યાપક વાતાવરણ સાથે પણ જોડી રહ્યા છે. તેમનો આરોપ છે કે સરકાર કોર્પોરેટ કંપનીઓને જમીન સોંપવા અને ડાબેરી મોરચાના શાસન દરમિયાન ‘ઑપરેશન બર્ગા’ હેઠળ ગરીબ ખેડૂતોને આપવામાં આવેલી જમીન પાછી લેવાની યોજના બનાવી રહી છે. ઑપરેશન બર્ગા બટાઈદાર ખેડૂતોના અધિકારો સાથે જોડાયેલો વામ મોરચા સરકારનો ઐતિહાસિક જમીન સુધારણા કાર્યક્રમ હતો.
શાંતિનિકેતનમાં સિને ક્લબ ‘રોહિતાશ્વ’ના નિર્દેશક અસીમ ચટ્ટારાજને 16 નવેમ્બરની સવારે આ ઘટનાઓના સમાચાર મળ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે મૃણાલ સેનની ફિલ્મ ‘કલકત્તા 71’માં યુવા નક્સલવાદીઓને એન્કાઉન્ટરમાં મારી નાખવામાં આવ્યા હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. હવે ગુનેગારો અને અસહમતિ વ્યક્ત કરનારા લોકોને ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી રહી હોવાના સમાચાર મળી રહ્યા છે, જે ભયાનક છે. તેમના મતે, જીવ બચાવવા માટે દોડતા લોકોના અવાજો, હાંફવાનો અવાજ, ચીસો અને પોકારો સહિત આતંકની જૂની યાદો ફરી જીવંત થઈ રહી છે.
રતન શેખ જ્યાંથી આવ્યો હતો તે નાનૂર વિસ્તાર ભૂતકાળમાં પણ હિંસાનો સાક્ષી રહ્યો છે. અહીં જમીનમાલિકો અને બટાઈદાર ખેડૂતો વચ્ચે તેમજ વિસ્તાર પર કબજો મેળવવા માટે રાજકીય પક્ષો વચ્ચે દાયકાઓ સુધી સંઘર્ષ ચાલ્યો છે. અહીં બોમ્બ હુમલા, સામૂહિક હત્યાકાંડો અને ગામો પર કબજો કરવાની ઘટનાઓ પણ બની છે. ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સવાદી)ના પૂર્વ ધારાસભ્ય આનંદ દાસની તેમના ઘરની સામે જ હત્યા કરવામાં આવી હતી. જોકે, નાનૂરે અગાઉ ક્યારેય આવી શાંતિ જોઈ નહોતી. રાજકીય વિચારધારા ગમે તે હોય, અહીંના ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય લોકો હવે સંપૂર્ણપણે મૌન થઈ ગયા છે.
(આભાર સઃ અહેવાલઃ ધ વાયર)








