નવજીવન ન્યૂઝ.ડેસ્કઃ આમ આદમી પાર્ટીના રાજ્યસભા સાંસદ રાઘવ ચઢ્ઢાએ શુક્રવારે એક મોટી રાજકીય જાહેરાત કરીને કહ્યું કે તેઓ અને AAPના અન્ય 6 રાજ્યસભા સાંસદો ભાજપમાં વિલય પામ્યા છે. રાઘવ ચઢ્ઢાએ દાવો કર્યો કે રાજ્યસભામાં AAPના બે તૃતિયાંશ સાંસદોએ ભાજપ સાથે વિલય સ્વીકાર્યો હોવાથી આ પગલું દળબદલ વિરોધી કાયદા હેઠળ ગેરકાયદેસર ગણાશે નહીં. જોકે આ ઘટનાએ માત્ર રાજકીય નહીં પરંતુ ગંભીર કાનૂની પ્રશ્નો પણ ઉભા કર્યા છે.
ભારતના બંધારણની દસમી અનુસૂચિ મુજબ કોઈ સાંસદ અથવા ધારાસભ્ય પોતાની પાર્ટીની સભ્યતા સ્વૈચ્છિક રીતે છોડે તો તેને અયોગ્ય જાહેર કરી શકાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે હરીશ ચંદ્ર રાવત કેસમાં દળબદલને “સંવિધાનિક પાપ” ગણાવ્યું હતું. સામાન્ય રીતે કોઈ સાંસદ પોતાની પાર્ટી છોડીને બીજી પાર્ટીમાં જોડાય તો તે દળબદલ ગણાય છે.
પરંતુ દસમી અનુસૂચિના પેરાગ્રાફ 4 હેઠળ એક મહત્વપૂર્ણ અપવાદ આપવામાં આવ્યો છે. જો મૂળ રાજકીય પક્ષનો અન્ય પક્ષ સાથે વિલય થાય અને તે વિલયને ધારાસભ્ય અથવા સાંસદ સમૂહના બે તૃતિયાંશ સભ્યો સમર્થન આપે તો તેને દળબદલ માનવામાં આવતું નથી. આ જ જોગવાઈનો આધાર લઈને રાઘવ ચઢ્ઢાએ પોતાનું પગલું કાયદેસર ગણાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
કાયદાકીય રીતે અહીં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું માત્ર રાજ્યસભાના બે તૃતિયાંશ સાંસદોના સમર્થનથી વિલય માન્ય બની શકે? કે પછી મૂળ રાજકીય પક્ષ એટલે કે રાષ્ટ્રીય સ્તરે AAP દ્વારા સત્તાવાર રીતે ભાજપ સાથે વિલયની જાહેરાત જરૂરી છે? દસમી અનુસૂચિના પેરાગ્રાફ 4માં સ્પષ્ટ રીતે “મૂળ રાજકીય પક્ષ” શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે વિલયની શરૂઆત મૂળ પાર્ટીમાંથી થવી જોઈએ, માત્ર ધારાસભ્ય જૂથમાંથી નહીં.
અન્યથા થોડાક સાંસદો કે ધારાસભ્યો પોતાની રીતે બીજી પાર્ટી સાથે વિલય જાહેર કરીને સમગ્ર પક્ષને કબજે કરી લે તેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટનો 2023નો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો પણ નોંધપાત્ર છે. સુભાષ દેસાઈ વર્સેસ મહારાષ્ટ્ર ગવર્નરના મુખ્ય સચિવ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે ધારાસભ્ય જૂથ મૂળ રાજકીય પક્ષથી અલગ રીતે કાર્ય કરી શકતું નથી. આ કેસ શિવસેના પક્ષમાં એકનાથ શિંદે અને ઉદ્ધવ ઠાકરે વચ્ચેના વિવાદ સાથે જોડાયેલો હતો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો ધારાસભ્ય જૂથને સ્વતંત્ર માનવામાં આવે તો દળબદલ વિરોધી કાયદાનો હેતુ જ નિષ્ફળ બની જશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ ચુકાદામાં વધુમાં કહ્યું હતું કે “રાજકીય પક્ષ” અને “ધારાસભ્ય પક્ષ” વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત છે. પેરાગ્રાફ 4 હેઠળ માન્ય વિલય માટે પહેલા મૂળ રાજકીય પક્ષમાં વિલય થવો જરૂરી છે અને ત્યારબાદ બે તૃતિયાંશ ધારાસભ્યો અથવા સાંસદો તેનું સમર્થન આપે ત્યારે જ તે કાયદેસર ગણાય.
જોકે આ સમગ્ર મામલામાં એક મોટો કાનૂની વળાંક પણ છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટની ગોવા બેન્ચે 2022માં કોંગ્રેસના ધારાસભ્યોના ભાજપમાં વિલયના કેસમાં અલગ અભિપ્રાય આપ્યો હતો. વર્ષ 2019માં ગોવા વિધાનસભાના 15 કોંગ્રેસ ધારાસભ્યોમાંથી 10એ ભાજપમાં વિલયની જાહેરાત કરી હતી. કોંગ્રેસે તેને પડકાર્યો હતો, પરંતુ હાઈકોર્ટે સ્પીકરના નિર્ણયને યથાવત રાખીને કહ્યું હતું કે ધારાસભ્ય જૂથના બે તૃતિયાંશ સભ્યોનું સમર્થન પૂરતું છે.
હાઈકોર્ટના આ અભિગમની અનેક કાનૂની નિષ્ણાતોએ ટીકા કરી હતી. તેમનું કહેવું છે કે આ વ્યાખ્યા દસમી અનુસૂચિના મૂળ હેતુ વિરુદ્ધ છે, કારણ કે તે ધારાસભ્ય જૂથને મૂળ પક્ષથી અલગ થવાની છૂટ આપે છે.
ગોવાના આ કેસને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ગોવા વિધાનસભાનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થઈ જતા તે મુદ્દો શૈક્ષણિક બની ગયો હોવાનું કહી તાત્કાલિક સુનાવણી હાથ ધરાઈ નહોતી. ત્યારબાદ 2022માં ફરી કોંગ્રેસના ધારાસભ્યોના ભાજપમાં વિલયનો કેસ સામે આવ્યો અને બોમ્બે હાઈકોર્ટે ફરી સ્પીકરના નિર્ણયને માન્ય ગણાવ્યો હતો. આ નિર્ણય સામેની વિશેષ અનુમતિ અરજી હાલ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે.
કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે હાલની સ્થિતિમાં દસમી અનુસૂચિનો મૂળ ભાવ અને સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના અવલોકનો એ દર્શાવે છે કે માત્ર રાજ્યસભાના સાંસદોના આધાર પર રાઘવ ચઢ્ઢાનું ભાજપમાં વિલય કાયદેસર ગણાવવું સરળ નથી. જોકે ગોવા મામલે બોમ્બે હાઈકોર્ટના ચુકાદાને કારણે કાનૂની સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ પણ નથી. હવે આખરી નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટના આગામી ચુકાદા પર નિર્ભર રહેશે.
 |  |  |  |
